Heterochromis multidens

Fragment artykułu: MCW Keijman, tł. Paweł Czapczyk: Heterochromis multidens (Pellegrin, 1900) – najbardziej oryginalna z żyjących pielęgnic. Opublikowano drukiem w Magazynie Akwarium nr 1/2026 (215).

Heterochromis multidens, gatunek endemiczny z dorzecza rzeki Kongo, wciąż stanowi zagadkę naukową, jeśli chodzi o jego pozycję filogenetyczną.

Pochodzenie i systematyka
Pomimo stałego napływu danych morfologicznych i molekularnych dotyczących tej ewolucyjnie wyjątkowej pielęgnicy, nadal toczy się debata, czy gatunek ten jest bliżej spokrewniony z ponad 1000 gatunkami monofiletycznych „afrykańskich” pielęgnic (Afryka, wschodnia część basenu Morza Śródziemnego i Iran), czy też z monofiletyczną grupą ponad 500 gatunków neotropikalnych pielęgnic (Chakrabarty, 2004; Klett i Meyer, 2002).
Kilka badań morfologicznych i molekularnych wykazało, że ta linia ma większe powinowactwo ewolucyjne z grupą neotropikalnych pielęgnic (Kullander, 1998; Lopez-Fernandez i in., 2010), co czyniłoby w takim razie pielęgnice afrykańskie parafiletycznymi (czyli mającymi wspólnego przodka – przyp. tłumacza). Inne badania natomiast wskazały rodzaj Heterochromis jako należący do monofiletycznej grupy obejmującej wszystkie pozostałe pielęgnice afrykańskie (Farias i in., 1999, 2000, 2001; Friedman i in., 2013; Genner i in., 2007; McMahan i in., 2013; Smith i in., 2008).
Sugerowano nawet, że Heterochromis stanowi linię siostrzaną wobec grupy, z której wywodzą się wszystkie afrykańskie i neotropikalne pielęgnice, a która z kolei wyewoluowała z jeszcze wcześniejszej, pierwotnej grupy pielęgnic występujących wyłącznie na Madagaskarze i w południowych Indiach (Lippitsch, 1995; Oliver, 1979, 1984).