Heterochromis multidens (Pellegrin, 1900) – najbardziej oryginalna z żyjących pielęgnic

Ryby Afryki

Redakcja mA 12 czerwca 2026

0 887 1 minutę temu przeczytany

MCW Keijman, tł. Paweł Czapczyk: Heterochromis multidens (Pellegrin, 1900) – najbardziej oryginalna z żyjących pielęgnic

Heterochromis multidens, gatunek endemiczny z dorzecza rzeki Kongo, wciąż stanowi zagadkę naukową, jeśli chodzi o jego pozycję filogenetyczną.

Pochodzenie i systematyka

Pomimo stałego napływu danych morfologicznych i molekularnych dotyczących tej ewolucyjnie wyjątkowej pielęgnicy, nadal toczy się debata, czy gatunek ten jest bliżej spokrewniony z ponad 1000 gatunkami monofiletycznych „afrykańskich” pielęgnic (Afryka, wschodnia część basenu Morza Śródziemnego i Iran), czy też z monofiletyczną grupą ponad 500 gatunków neotropikalnych pielęgnic (Chakrabarty, 2004; Klett i Meyer, 2002).

Kilka badań morfologicznych i molekularnych wykazało, że ta linia ma większe powinowactwo ewolucyjne z grupą neotropikalnych pielęgnic (Kullander, 1998; Lopez-Fernandez i in., 2010), co czyniłoby w takim razie pielęgnice afrykańskie parafiletycznymi (czyli mającymi wspólnego przodka – przyp. tłumacza). Inne badania natomiast wskazały rodzaj Heterochromis jako należący do monofiletycznej grupy obejmującej wszystkie pozostałe pielęgnice afrykańskie (Farias i in., 1999, 2000, 2001; Friedman i in., 2013; Genner i in., 2007; McMahan i in., 2013; Smith i in., 2008).

Sugerowano nawet, że Heterochromis stanowi linię siostrzaną wobec grupy, z której wywodzą się wszystkie afrykańskie i neotropikalne pielęgnice, a która z kolei wyewoluowała z jeszcze wcześniejszej, pierwotnej grupy pielęgnic występujących wyłącznie na Madagaskarze i w południowych Indiach (Lippitsch, 1995; Oliver, 1979, 1984).

Pomimo pogłębionych badań i analiz współczesnych, filogenetyczne umiejscowienie Heterochromis pozostaje wciąż otwarte na wiele interpretacji. Może ono również znacząco wpłynąć na nasze rozumienie ram czasowych dywersyfikacji pielęgnic. Ponadto inne badania dotyczące rozbieżności czasowych wykorzystywały ten nierozwiązany do dziś problem – Heterochromis i wszystkie pozostałe pielęgnice afrykańskie — jako „punkt kalibracyjny zegara molekularnego” (Genner i in., 2007; McMahan i in., 2013; Schwarzer i in., 2009).